Ceniony medal pośmiertny Jana Heweliusza (1611–1687), jednego z najwybitniejszych astronomów XVII wieku, wybity w 1687 roku dla uczczenia jego pamięci.
Jan Heweliusz, związany przez całe życie z Gdańskiem, należał do najważniejszych uczonych europejskich swojej epoki. Prowadził we własnym obserwatorium systematyczne obserwacje astronomiczne, zajmował się kartografią Księżyca, kometami oraz katalogowaniem gwiazd. Jego monumentalna Selenographia z 1647 roku należała do najważniejszych dzieł w historii badań Księżyca. Heweliusz pełnił również funkcje publiczne w Gdańsku, będąc ławnikiem, a następnie rajcą miejskim.
Medal został wybity w okresie panowania Jana III Sobieskiego (1674–1696), który był ważnym mecenasem Heweliusza i wspierał jego działalność naukową. Relacja astronoma z monarchą znalazła szczególny wyraz w nazwaniu przez Heweliusza jednego z opisanych przez siebie gwiazdozbiorów Scutum Sobiescianum („Tarcza Sobieskiego”), na cześć króla i jego zwycięstwa pod Wiedniem w 1683 roku.
Medal jest dziełem Arvida Karlsteena (1647–1718), wybitnego szwedzkiego medaliera działającego w Sztokholmie, którego sygnatura została umieszczona pod popiersiem astronoma.
Szczególnie interesująca jest symbolika rewersu. Orzeł wznoszący się wysoko ponad ziemią i spoglądający ku promieniom słońca stanowi alegoryczne odniesienie do astronomicznych zainteresowań Heweliusza oraz jego zdolności dostrzegania tego, co dla innych pozostawało niedostępne. Kompozycję dopełnia łacińska dewiza IN SVMMIS CERNIT ACVTE, w przybliżeniu: „Na wysokościach widzi przenikliwie”.
Medal podkreśla również niezwykłą zbieżność dat życia astronoma, Heweliusz zmarł 28 stycznia 1687 roku, dokładnie w dniu swoich 76. urodzin.
Ładny stan zachowania. Zachowany połysk, powierzchnia pokryta lekką, naturalną patyną.
Bardzo rzadki medal o wyjątkowej ikonografii, upamiętniający jedną z najwybitniejszych postaci nauki związanych z Gdańskiem i Rzeczpospolitą XVII wieku.
Awers: popiersie Jana Heweliusza z długimi włosami, w szacie, zwrócone 3/4 w lewo, poniżej sygnatura KARLSTEEN
IOHANNES HEVELIVS DANTISCA CONSVL
Rewers: orzeł unoszący się wysoko nad krajobrazem, zwrócony ku padającym z góry promieniom słonecznym, w odcinku Nat Ao 1611 Die 28 Jan Mort ipso natali Die 1687
IN SVMMIS CERNIT ACVTE
Srebro, średnica 45 mm, waga 46.06 g
