Jedna z największych rzadkości złotego mennictwa koronnego Jana II Kazimierza i zarazem jeden z najtrudniejszych do pozyskania dukatów polskich XVII wieku.
Emisja mennicy krakowskiej z 1660 roku, klasyfikowana w specjalistycznym katalogu Jarosława Dutkowskiego jako R8, natomiast w katalogu Edmunda Kopickiego jako R8 z wyceną c.a. (cena amatorska), stosowaną dla monet praktycznie nienotowanych na rynku. Tak wysoki stopień rzadkości potwierdza również fakt, że jedynym odnalezionym publicznym notowaniem aukcyjnym pozostaje egzemplarz pochodzący ze słynnej Kolekcji Potockich, który posłużył również jako ilustracja i egzemplarz referencyjny w obu katalogach.
Rok 1660 był jednym z najważniejszych momentów panowania Jana II Kazimierza. Po blisko pięciu latach wyniszczającego „potopu” szwedzkiego oraz wojny z Moskwą Rzeczpospolita zaczynała odbudowywać swoje struktury państwowe i system finansowy. Pokój oliwski, zawarty 3 maja 1660 roku, zakończył wojnę ze Szwecją i potwierdził utratę Inflant na rzecz Szwecji, jednocześnie przywracając możliwość stopniowej odbudowy gospodarki i systemu monetarnego. W tym właśnie czasie mennice koronne ponownie rozpoczęły emisję pełnowartościowych monet złotych, będących symbolem stabilności państwa oraz jego zdolności finansowych.
Mennica krakowska należała do najstarszych i najbardziej prestiżowych mennic Rzeczypospolitej. W XVII wieku, mimo licznych zawirowań wojennych, pozostawała główną mennicą koronną dla emisji monet najwyższych nominałów. Pracowali w niej rytownicy reprezentujący najwyższy poziom europejskiej sztuki medalierskiej, dzięki czemu krakowskie dukaty i dwudukaty Jana II Kazimierza należą do najlepiej wykonanych polskich monet złotych całego XVII stulecia. Charakterystyczne są niezwykle precyzyjne portrety królewskie, głęboki relief oraz starannie opracowana heraldyka.
Umieszczone na rewersie inicjały TLB odnoszą się do Tytusa Liwiusza Boratiniego (1617–1681), włoskiego uczonego, matematyka, architekta, konstruktora i przedsiębiorcy menniczego, jednej z najbardziej fascynujących postaci siedemnastowiecznej Rzeczypospolitej. Przybyły z Toskanii Boratini szybko zdobył zaufanie dworu Jana II Kazimierza, otrzymując dzierżawę kolejnych mennic koronnych i litewskich. Jego działalność przypadła na okres odbudowy państwa po wojnach połowy XVII wieku oraz dramatycznego kryzysu finansów publicznych. Choć współcześnie nazwisko Boratiniego kojarzone jest przede wszystkim z masową emisją miedzianych szelągów, tzw. boratynek, to właśnie pod jego zarządem powstawały również jedne z najpiękniejszych i najrzadszych złotych monet Jana II Kazimierza. Boratini odpowiadał za organizację pracy mennic, nadzór nad produkcją oraz wdrażanie nowych rozwiązań technicznych, pozostawiając trwały ślad w historii polskiego mennictwa.
Dukat pozostawał najważniejszą złotą monetą obiegową Europy Środkowej i jedną z podstawowych jednostek rozliczeniowych w handlu międzynarodowym. W Rzeczypospolitej pełnił jednocześnie funkcję reprezentacyjną, będąc nośnikiem królewskiej propagandy i symbolem prestiżu władzy. Ze względu na wysoką wartość nominalną oraz niewielką skalę produkcji liczba wybijanych dukatów była nieporównywalnie mniejsza niż monet srebrnych czy miedzianych, co przekłada się na ich dzisiejszą rzadkość.
Jeżeli dotychczasowy stan badań i dostępnych notowań jest kompletny, prezentowany egzemplarz może być drugim znanym egzemplarzem pozostającym w rękach prywatnych i drugim odnotowanym na rynku numizmatycznym.
Oferowany egzemplarz atrakcyjny, szczególnie w odbiorze na żywo. Uwagę zwraca dobra jakość bicia z dobrze odwzorowanymi detalami stempla, jedynie drobne niedobicie pod portretem i tarczą na rewersie. Relief nieruszony obiegiem. Rewers menniczy z pięknie zachowanym lustrem tła. Awers z miejscowym skaleczeniem, lekko gięty, ale nadal z dużą ilością menniczej świeżości.
Moneta o najwyższej klasie rzadkości, rangą porównywalna z najważniejszymi obiektami muzealnymi polskiego mennictwa. Jej pojawienie się na rynku stanowi samo w sobie wyjątkowe wydarzenie numizmatyczne, a możliwość włączenia jej do kolekcji może nie powtórzyć się przez wiele kolejnych pokoleń kolekcjonerów.
Awers: ukoronowane popiersie Jana II Kazimierza zwrócone w prawo, w zbroi i płaszczu, z wyraźnie zaznaczonymi elementami stroju monarszego
IO CASIM D G POL ET SVE REX
Rewers: ukoronowana czteropolowa tarcza herbowa Rzeczypospolitej z Orłami Koronnymi i Pogoniami Litewskimi, z herbem Snop dynastii Wazów w tarczy sercowej, u dołu inicjały TLB
MONETA AVREA REGNI POLONIAE
Złoto, średnica 23 mm, waga 3.46 g
